1Χαρίση Λυδία, 1Ζάχας Δημήτρης
Επιμέλεια κειμένου: 1Δημοσθενόπουλος Χαρίλαος
1 Διαιτολογικό Τμήμα, ΓΝΑ «Λαϊκό»
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (ΣΔτ2) και η MASLD (στεατωτική νόσος του ήπατος που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία) αποτελούν δύο καταστάσεις που συχνά συνυπάρχουν καθώς μοιράζονται κοινούς παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς, όπως η ινσουλινοαντίσταση, η κεντρικού τύπου παχυσαρκία, η δυσλιπιδαιμία και η χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή.
Στόχοι σε MASLD και σακχαρώδη διαβήτη
Η διατροφή αποτελεί βασικό θεραπευτικό πυλώνα, όχι μόνο για τη ρύθμιση της γλυκόζης, αλλά και για τη μείωση του ηπατικού λίπους, τη βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ και τη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Οι οδηγίες της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας (ADA) για το 2026 αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχει ένα μοναδικό διατροφικό πρότυπο που να ταιριάζει σε όλους τους ανθρώπους με διαβήτη και MASLD αλλά μοιράζονται κοινούς στόχους, την τροποποίηση του τρόπου ζωής, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας βάρους, των διατροφικών αλλαγών, της σωματικής άσκησης και της αποθάρρυνσης της κατανάλωσης αλκοόλ καθώς και της διαχείρισης των συννοσηροτήτων (European Association for the Study of the Liver, 2024)
Διατροφή
Όσον αφορά τη διατροφή, για άλλη μια φορά το μεσογειακό πρότυπο φαίνεται να έχει πλεονέκτημα και για τις δύο διαταραχές. Αναλυτικότερα, μία διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, προϊόντα ολικής άλεσης και όσπρια φαίνεται να είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη. Οι πηγές πρωτεΐνης που προτείνονται είναι κυρίως το ψάρι και τα άπαχα κομμάτια κρέατος, ενώ από τις πηγές λίπους έμφαση δίνεται στο ελαιόλαδο και τα ω3 λιπαρά οξέα. Τέλος, δίνεται έμφαση στον περιορισμό των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων (μπισκότα, πατατάκια κ.α.), των απλών υδατανθράκων καθώς και των κορεσμένων και των τρανς λιπαρών.
Φρουκτόζη και τεχνητά γλυκαντικά
Συζήτηση γίνεται γύρω από τα γλυκαντικά και τα αναψυκτικά και τη σχέση τους με τη MASLD. Στην πραγματικότητα, η φρουκτόζη μεταβολίζεται κυρίως στο ήπαρ και όταν καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες (ειδικά όταν προέρχεται από ζαχαρούχα ροφήματα, αναψυκτικά, ενεργειακά ποτά, χυμούς και επεξεργασμένα τρόφιμα) μπορεί να ευνοήσει τη σύνθεση νέου λίπους από το ήπαρ. Αυτό οδηγεί σε αύξηση των ηπατικών τριγλυκεριδίων, της υπερτριγλυκεριδαιμίας, της ινσουλινοαντίστασης και τελικά στη μεγαλύτερη πιθανότητα ηπατικής στεάτωσης. Σημασία έχει όμως να γνωρίζουμε ότι αυτή η σχέση είναι δοσοεξαρτώμενη, δηλαδή όσο μεγαλύτερη η πρόσληψη ζάχαρης και φρουκτόζης, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα αύξησης λιπώδους διήθησης. (Fructose Consumption, Lipogenesis, and Non-Alcoholic Fatty Liver Disease, 2017)
Αλκοόλ
Αναφορικά με το αλκοόλ, από τη μία όσον αφορά τον διαβήτη αυξάνει το ημερήσιο θερμιδικό περιεχόμενο και επηρεάζει αρνητικά τις αιχμές γλυκόζης, ενώ όσον αφορά τη MASLD, η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να επιδεινώσει την ηπατική βλάβη. Σύμφωνα με τις πρόσφατες οδηγίες, η κατανάλωση αλκοόλ θα πρέπει να αποθαρρύνεται, ενώ σε ασθενείς με προχωρημένη ίνωση ή κίρρωση συστήνεται πλήρης και μόνιμη αποχή από το αλκοόλ (European Association for the Study of the Liver, 2024)
Καφές και συχνά συμπληρώματα
Μελέτες και κατευθυντήριες οδηγίες δείχνουν ότι η κατανάλωση καφέ σχετίζεται με λιγότερη ηπατική βλάβη και μικρότερο κίνδυνο εξέλιξης σε ίνωση. (Coelho et al., 2023). Η κατανάλωση 2–4 καφέδων την ημέρα φαίνεται να αποτελεί το εύρος όπου παρατηρούνται τα περισσότερα οφέλη και ο σκέτος ή σχεδόν σκέτος καφές είναι προτιμότερος από ροφήματα με πολλή ζάχαρη. Τέλος, οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες αναφέρουν ότι τα nutraceuticals (ειδικά διατροφικά συμπληρώματα) δεν μπορούν γενικά να συστηθούν για θεραπεία της MASLD λόγω ανεπαρκών αποδείξεων αποτελεσματικότητας και ασφάλειας. Η χρήση γαϊδουράγκαθου (Silybum marianum) όπως και η γλουταθειόνη και η μεθειονίνη, που έχουν αντιοξειδωτικό ρόλο, προτείνονται συχνά από ειδικούς, με τα δεδομένα να είναι όμως σχετικά διφορούμενα.
Πηγές:
- European Association for the Study of the Liver (EASL). Electronic address: easloffice@easloffice.eu, European Association for the Study of Diabetes (EASD), European Association for the Study of Obesity (EASO), & European Association for the Study of the Liver (EASL). (2024). EASL-EASD-EASO clinical practice guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD). Journal of Hepatology, 81(3), S0168-8278(24)003295.
- Fructose Consumption, Lipogenesis, and Non-Alcoholic Fatty Liver Disease. (2017). Nutrients, 9(9), 981. https://doi.org/10.3390/nu9090981
- Coelho, M., Patarrão, R.S., Sousa-Lima, I., Ribeiro, R.T., Meneses, M.J., Andrade, R., Mendes, V.M., Manadas, B., Raposo, J.F., Macedo, M.P. and Jones, J.G. (2023) ‘Increased Intake of Both Caffeine and Non-Caffeine Coffee Components Is Associated with Reduced NAFLD Severity in Subjects with Type 2 Diabetes’, Nutrients, 15(1), Article 4.