Αρχή / Βιβλιογραφική Ενημέρωση / Η σωματική δραστηριότητα και η ευθυγράμμιση του χρόνου γευμάτων με τον χρονοτύπο και οι συσχετίσεις τους με τον μεταβολισμό της γλυκόζης: Η Μελέτη του Maastricht. 

Η σωματική δραστηριότητα και η ευθυγράμμιση του χρόνου γευμάτων με τον χρονοτύπο και οι συσχετίσεις τους με τον μεταβολισμό της γλυκόζης: Η Μελέτη του Maastricht. 

Marvin Y Chong, Joseph Henson, Martijn J L Bours, Hans Bosma, Bastiaan E de Galan, Carla J H van der Kallen, Ree M Meertens, Hans H C M Savelberg, Miranda T Schram, Matty P Weijenberg, Thomas Yates, Annemarie Koster, Simone J P M Eussen. Physical activity and meal timing alignment with chronotype and their associations with glucose metabolism: The Maastricht Study.

Diabetes Obes Metab. 2026;28:1934–1946

1Καβαλιώτη Χριστίνα, 1Πυλιώτη Αναστασία

Επιμέλεια: 1Παξιμαδάς Χρήστος

1Διαιτολογικό Γραφείο ΓΝΑ ΝΙΜΤΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (ΣΔΤ2) τοποθετείται ως ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα δημόσιας υγείας παγκοσμίως, με επιπολασμό που συνεχώς αυξάνεται [1]. Η ανάπτυξη του, επηρεάζεται από γενετικούς, περιβαλλοντικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες, ενώ η διαταραχή της ομοιόστασης της γλυκόζης βρίσκεται στο επίκεντρο της παθοφυσιολογίας της νόσου [2,3]. Τα τελευταία χρόνια, το επιστημονικό ενδιαφέρον έχει στραφεί προς τη χρονοβιολογία και τον ρόλο των κιρκάδιων ρυθμών στη μεταβολική υγεία [4].

Οι κιρκάδιοι ρυθμοί αποτελούν ενδογενείς κύκλους, περίπου 24 ωρών, που ρυθμίζουν λειτουργίες όπως ο ύπνος, η ενεργειακή ομοιόσταση και ο μεταβολισμός της γλυκόζης. Η διαταραχή τους, γνωστή ως κιρκάδια απορρύθμιση, έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιομεταβολικών νοσημάτων [4,5]. Εκτός από το φως της ημέρας, παράγοντες τρόπου ζωής όπως ο χρονισμός των γευμάτων και η φυσική δραστηριότητα επηρεάζουν τα περιφερικά μεταβολικά «ρολόγια» [6].

Σημαντικό στοιχείο της χρονοβιολογίας αποτελεί ο χρονότυπος, δηλαδή η προτίμηση ως προς τον χρόνο ύπνου και δραστηριότητας [7]. Οι βραδινοί χρονότυποι φαίνεται να εμφανίζουν δυσμενέστερο μεταβολικό προφίλ, χαμηλότερη ευαισθησία στην ινσουλίνη και χειρότερο γλυκαιμικό έλεγχο συγκριτικά με τους πρωινούς χρονότυπους [8-11]. Παράλληλα, η ανοχή στη γλυκόζη που ακολουθεί κιρκάδιο ρυθμό, έχει καλύτερη λειτουργία κατά τη διάρκεια της ημέρας και χαμηλότερη τις βραδινές ώρες [12].

Παρότι υπάρχουν ξεχωριστά  δεδομένα σχετικά με τη σημασία του χρονισμού γευμάτων και άσκησης [13-17], οι μελέτες που εξετάζουν αν η ευθυγράμμιση αυτών των συμπεριφορών με τον χρονότυπο επηρεάζει τον μεταβολισμό της γλυκόζης είναι περιορισμένες. Η παρούσα μελέτη διερευνά τη σχέση μεταξύ χρονότυπου, χρονισμού γευμάτων και φυσικής δραστηριότητας με δείκτες γλυκαιμικού ελέγχου και την παρουσία προδιαβήτη ή ΣΔΤ2.

ΣΚΟΠΟΣ

Σκοπός της μελέτης ήταν να διερευνηθεί αν η ευθυγράμμιση της χρονικής στιγμής των γευμάτων και της φυσικής δραστηριότητας με τον ατομικό χρονότυπο σχετίζεται με ευνοϊκότερο μεταβολισμό της γλυκόζης, χαμηλότερες τιμές HbA1c, γλυκόζης πλάσματος νηστείας (FPG), γλυκόζης 2 ωρών μετά από φόρτιση (2hPLG), καθώς και με μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης προδιαβήτη ή ΣΔΤ2.

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Η μελέτη βασίστηκε στη Maastricht Study, μια μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη στην Ολλανδία, που αξιοποίησε δεδομένα από 1384 ενήλικες συμμετέχοντες, ηλικίας 40-75 ετών, οι οποίοι υποβλήθηκαν σε εκτεταμένη μεταβολική και συμπεριφορική αξιολόγηση [18]. Η φυσική δραστηριότητα καταγράφηκε αντικειμενικά μέσω επιταχυνσιομέτρου activPAL το οποίο φορέθηκε για οκτώ ημέρες για την αποτύπωση της ημερήσιας κινητικής δραστηριότητας [19-21], ενώ ο χρονότυπος αξιολογήθηκε μέσω του Munich Chronotype Questionnaire (MCTQ) [22-25]. Ο χρονισμός γευμάτων αξιολογήθηκε μέσω εξειδικευμένου ερωτηματολογίου chrono-nutrition.

Οι συμμετέχοντες ταξινομήθηκαν σε 3 κατηγορίες: πρωινούς, ενδιάμεσους και βραδινούς χρονότυπους. Ως «ευθυγραμμισμένη» συμπεριφορά ορίστηκε η κύρια φυσική δραστηριότητα ή τα περισσότερα γεύματα, στη χρονική ζώνη που αντιστοιχούσε στον χρονότυπο του ατόμου: πρωί για πρωινούς τύπους, απόγευμα για ενδιάμεσους και βράδυ για βραδινούς χρονότυπους.

Ο μεταβολισμός της γλυκόζης αξιολογήθηκε με δοκιμασία ανοχής γλυκόζης από το στόμα (OGTT), καθώς και με μέτρηση HbA1c και γλυκόζης νηστείας. Οι στατιστικές αναλύσεις προσαρμόστηκαν για σημαντικούς συγχυτικούς παράγοντες, όπως ηλικία, φύλο, ΔΜΣ, κάπνισμα, ποιότητα διατροφής, επίπεδα φυσικής δραστηριότητας και χρήση αντιδιαβητικής αγωγής.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Η ευθυγράμμιση της χρονικής στιγμής φυσικής δραστηριότητας με τον χρονότυπο τις καθημερινές συσχετίστηκε με χαμηλότερα επίπεδα HbA1c. Συγκεκριμένα, κάθε επιπλέον ευθυγραμμισμένη καθημερινή ημέρα αντιστοιχούσε σε μικρή αλλά στατιστικά σημαντική μείωση της HbA1c (~0.2 mmol/mol). Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ ευθυγράμμισης φυσικής δραστηριότητας και γλυκόζης νηστείας ή 2hPLG. Επιπλέον, η ευθυγράμμιση τα Σαββατοκύριακα δεν εμφάνισε σημαντικές συσχετίσεις με τους μεταβολικούς δείκτες.

Όσον αφορά τον χρονισμό των γευμάτων, τα άτομα που παρουσίαζαν ευθυγράμμιση με τον χρονότυπό τους, είχαν σημαντικά χαμηλότερες πιθανότητες εμφάνισης προδιαβήτη ή ΣΔΤ2 σε σύγκριση με τα μη ευθυγραμμισμένα άτομα. Επιπλέον, όταν η ευθυγράμμιση εξετάστηκε συνολικά σε επίπεδο εβδομάδας, καλύτερη ευθυγράμμιση των γευμάτων σχετίστηκε με χαμηλότερες τιμές 2hPLG. Δεν εντοπίστηκαν σημαντικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ χρονισμού γευμάτων και φυσικής δραστηριότητας, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι δύο παράγοντες φαίνεται να επιδρούν ανεξάρτητα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η παρούσα μελέτη υποστηρίζει ότι η ευθυγράμμιση της χρονικής στιγμής φυσικής δραστηριότητας και γευμάτων με τον ατομικό χρονότυπο ενδέχεται να σχετίζεται με ευνοϊκότερο γλυκαιμικό προφίλ και μειωμένο κίνδυνο προδιαβήτη ή ΣΔΤ2. Τα ευρήματα αυτά καταγράφηκαν κυρίως κατά τις καθημερινές, γεγονός που ενδέχεται να σχετίζεται με τη μεγαλύτερη συνέπεια του ημερήσιου προγράμματος.

Τα ευρήματα ενισχύουν τη σύγχρονη αντίληψη της «χρονοδιατροφής» και της εξατομικευμένης ιατρικής, σύμφωνα με την οποία όχι μόνο η ποιότητα και η ποσότητα της διατροφής και της άσκησης, αλλά και ο χρονισμός τους, ενδέχεται να επηρεάζουν τη μεταβολική υγεία [17, 26-28].

Παρότι οι επιδράσεις ήταν σχετικά μικρές, τα αποτελέσματα αναδεικνύουν έναν πιθανό νέο τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για τον ΣΔΤ2. Ωστόσο, λόγω του συγχρονικού σχεδιασμού της μελέτης, δεν μπορούν να εξαχθούν αιτιολογικά συμπεράσματα. Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες ώστε να διευκρινιστεί αν η προσαρμογή του χρονισμού γευμάτων και φυσικής δραστηριότητας στον χρονότυπο μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματική στρατηγική πρόληψης και διαχείρισης του ΣΔΤ2.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Sun H, Saeedi P, Karuranga S, et al. IDF diabetes atlas: global, regional and country‐level diabetes prevalence estimates for 2021 and projections for 2045. Diabetes Res Clin Pract. 2022; 183:109119.
  2. Yusuf S, Joseph P, Rangarajan S, et al. Modifiable risk factors, cardiovascular disease, and mortality in 155 722 individuals from 21 high‐income, middle‐income, and low‐income countries (PURE): a prospective cohort study. Lancet. 2020; 395(10226): 795‐808.
  3. Khera AV, Emdin CA, Drake I, et al. Genetic risk, adherence to a healthy lifestyle, and coronary disease. N Engl J Med. 2016; 375(24): 2349‐2358.
  4. Panda S. Circadian physiology of metabolism. Science. 2016; 354(6315): 1008‐1015.
  5. Scheer FA, Hilton MF, Mantzoros CS, et al. Adverse metabolic and cardiovascular consequences of circadian misalignment. Proc Natl Acad Sci USA. 2009; 106(11): 4453‐4458.
  6. Hower IM, Harper SA, Buford TW. Circadian rhythms, exercise, and cardiovascular health. J Circadian Rhythms. 2018; 16:7.
  7. Adan A, Archer SN, Hidalgo MP, et al. Circadian typology: a comprehensive review. Chronobiol Int. 2012; 29(9): 1153‐1175.
  8. Remchak M‐ME, Heiston EM, Ballantyne A, et al. Insulin sensitivity and metabolic flexibility parallel plasma TCA levels in early chronotype with metabolic syndrome. J Clin Endocrinol Metab. 2022; 107(8): e3487‐e3496.
  9. Malin SK, Remchak MME, Heiston EM, et al. Intermediate versus morning chronotype has lower vascular insulin sensitivity in adults with obesity. Diabetes Obes Metab. 2024; 26(5): 1582‐1592.
  10. Remchak M‐ME, Dosik JK, Pappas G, et al. Exercise blood pressure and heart rate responses to graded exercise testing in intermediate versus morning chronotypes with obesity. Am J Physiol Heart Circ Physiol. 2023; 325(4): H635‐H644.
  11. Osonoi Y, Mita T, Osonoi T, et al. Morningness–eveningness questionnaire score and metabolic parameters in patients with type 2 diabetes mellitus. Chronobiol Int. 2014; 31(9): 1017‐1023.
  12. Kalsbeek A, la Fleur S, Fliers E. Circadian control of glucose metabolism. Mol Metab. 2014; 3(4): 372‐383.
  13. Muñoz JG, Gallego MG, Soler ID, et al. Effect of a chronotype‐adjusted diet on weight loss effectiveness: a randomized clinical trial. Clin Nutr. 2020; 39(4): 1041‐1048.
  14. Malin SK. Exercise time of day and blood pressure: considering chronotype for precision health. J Hum Hypertens. 2024; 38(7): 580‐581.
  15. Chen Y, Geng T, Xu X, et al. Misalignment between circadian preference and accelerometer‐derived sleep‐wake cycle with increased risk of cardiometabolic diseases. JACC Adv. 2024; 3(12): 101406.
  16. Martínez‐Montoro JI, Benítez‐Porres J, Tinahones FJ, et al. Effects of exercise timing on metabolic health. Obes Rev. 2023; 24(10): e13599.
  17. Hawley JA, Sassone‐Corsi P, Zierath JR. Chrono‐nutrition for the prevention and treatment of obesity and type 2 diabetes: from mice to men. Diabetologia. 2020; 63(11): 2253‐2259.
  18. Schram MT, Sep SJ, Van Der Kallen CJ, et al. The Maastricht study: an extensive phenotyping study on determinants of type 2 diabetes, its complications and its comorbidities. Eur J Epidemiol. 2014; 29(6): 439‐451.
  19. van der Berg JD, Willems PJ, van der Velde JH, et al. Identifying waking time in 24‐h accelerometry data in adults using an automated algorithm. J Sports Sci. 2016; 34(19): 1867‐1873.
  20. Wu Y, Petterson JL, Bray NW, et al. Validity of the activPAL monitor to measure stepping activity and activity intensity: a systematic review. Gait Posture. 2022; 97: 165‐173.
  21. Lyden K, Keadle SK, Staudenmayer J, et al. The activPAL™ accurately classifies activity intensity categories in healthy adults. Med Sci Sports Exerc. 2017; 49(5): 1022.
  22. Roenneberg T, Wirz‐Justice A, Merrow M. Life between clocks: daily temporal patterns of human chronotypes. J Biol Rhythm. 2003; 18(1): 80‐90.
  23. Roenneberg T, Keller LK, Fischer D, et al. Human activity and rest in situ. Methods Enzymol. 2015; 552: 257‐283.
  24. Kitamura S, Hida A, Aritake S, et al. Validity of the Japanese version of the Munich ChronoType questionnaire. Chronobiol Int. 2014; 31(7): 845‐850.
  25. Zavada A, Gordijn MC, Beersma DG, et al. Comparison of the Munich chronotype questionnaire with the Horne‐Östberg’s morningness‐eveningness score. Chronobiol Int. 2005; 22(2): 267‐278.
  26. Cederroth CR, Albrecht U, Bass J, et al. Medicine in the fourth dimension. Cell Metab. 2019; 30(2): 238‐250.
  27. Levi F, Zidani R, Misset J‐L. Randomised multicentre trial of chronotherapy with oxaliplatin, fluorouracil, and folinic acid in metastatic colorectal cancer. Lancet. 1997; 350(9079): 681‐686.
  28. Lévi FA, Okyar A, Hadadi E, et al. Circadian regulation of drug responses: toward sex‐specific and personalized chronotherapy. Annu Rev Pharmacol Toxicol. 2024; 64(1): 89‐114.
Top